Verslag demontage orgel van de Pauluskerk te Rotterdam 

Zaterdag 23 juni 2007

De dag van het afscheid van het orgel in de Pauluskerk is aangebroken. Rond een uur of half één begonnen er een aantal bezoekers waaronder de sprekers en organisten  het kerkgebouw binnen te druppelen. Ongeveer rond die tijd kwam ook de vrachtwagen aan die om 2.30 uur in de nacht vertrokken was richting Groningen. De vrachtwagen die vol stond met verpakkingsmaterialen werd door een aantal vrijwilligers gelost. Om half 2 startte het programma waar het uiteindelijk allemaal om begonnen was. Hieraan werkten o.a. mee Jan Blankers en Arie v/d Pol (organisten Pauluskerk), Leo Blankers, ikzelf een trompettist en een zangeres. Verder waren er enkele sprekers waaronder Ds. Hans Visser en Dirk Zwart.  Het orgel werd symbolisch overgedragen door de organisten van de Pauluskerk aan de organisten van de Rehobothkerk. Na een ferme handdruk van Jan Blankers kreeg Ab de stemblokjes en ik de stemvork overhandigd. Het orgel was nu officieel in ons bezit. Ab sprak in zijn praatje onze dankbaarheid uit en nodigde Jan uit  te komen spelen wanneer het orgel opgeknapt en geïnstalleerd is op Flakkee! Er waren een twintigtal belangstellenden van onze eigen gemeente aanwezig. Het was een mooi programma en een erg geslaagde dag!  klik hier voor de fotoreportage van deze middag.

Maandag 25 juni 2007

’s Morgens in alle vroegte (kwart voor 7) vertrokken we met z’n zessen richting Rotterdam/ Lombardijen. Daar zetten we onze auto’s neer om het laatste stuk naar het centrum met de trein verder te reizen. Aangekomen in de Pauluskerk droegen we kisten vol dekens uit de gang naar de orgelgalerij en de kerk zelf. Hierna gaf Jan Blankers ons een soort rondleiding en deelde de huisregels mee. Hij wees ons vol trots op het kleurrijke raam in de muur van de kerk en vertelde ons de symboliek hiervan. Klokslag half 9 stonden er 3 mensen van orgelmakerij Steendam op de stoep, de vierde zou later per trein komen. Het eerste contact verliep erg prettig. Een stel Flakkeenaers en Groningers in een kerk bleek een goede combinatie te zijn!! Tijdens het koffiedrinken in de hal naast de kerk stelden we elkaar voor en overlegden we wat er allemaal moest gebeuren. Toen begon het echte werk! We liepen naar de orgelgalerij. Daar stond het in 1961 gebouwde van Vulpenorgel, klaar om uit elkaar te halen en in te pakken! Alle benodigde spullen werden naar boven gebracht. Allereerst moesten alle orgelpijpen uit het borstwerk worden gehaald. Wat een ervaring om dat mooie muziekinstrument in je eigen handen te hebben! Register voor register werden de grootste tot de kleinste pijpen voorzichtig in wollen dekens gewikkeld en in kisten gelegd. Op alle kisten werd een sticker geplakt met daarop de naam van het register. We lieten een steiger en lift bouwen om alle onderdelen weer voorzichtig naar beneden te brengen. Kastdelen werden losgeschroefd, de frontpijpen genummerd, eruit gehaald en in lange dozen gelegd. Tussen elke grote frontpijp kwam houtwol te zitten om  beschadiging te voorkomen. Toen de orgelpijpen van het borstwerk veilig in de kisten lagen waren de pijpen van het rugwerk aan de beurt. Tegelijkertijd werden de pijpen van het hoofdwerk en pedaal eruit gehaald. Dit bleek helemaal door elkaar te staan. Een lastig karwei! Ook kwamen we erachter dat in de mixtuur de hoogste 2 koren dichtgeknepen waren. Dit heeft als gevolg dat hij minder scherp klinkt! Wat een laag stof lag er in het orgel! In 1995 was het voor het laatst schoongemaakt. Er lag dus 12 jaar stof in het orgel, zo’n 0,5 kilo! Intussen was het rugwerk helemaal leeg. Daarna konden de frontpijpen van het rugwerk genummerd worden. Ook deze pijpen verdwenen één voor één in kisten. Daarna werden alle onderdelen (behalve de balg) van het rugwerk losgeschroefd. De cancellen, de windladen, de slepen, de pijpenstokken enz. werden allemaal via de lift naar beneden gebracht en dwars op de kerkbanken gelegd. Toen was er voorlopig geen werk meer aan het rugwerk van het orgel. Ook het hoofdwerk was inmiddels leeg. Alle, ongeveer 1700, pijpen waren naar beneden getakeld! Jan Blankers keek met ledige ogen toe. Zijn lievelingsorgel waar hij vanaf zijn 9^e al op speelde ging letterlijk aan zijn neus voorbij. De vrijwilligers gingen met Ab mee naar huis. Ik bleef nog met de orgelbouwers om wat voorwerk te doen voor de volgende dag. Alle kasonderdelen werden losgeschroefd zodat de bovenkas er makkelijk afgehaald kon worden. Ook koppelden we al een hoop abstracten los. Na een heleboel schroeven zijn we om kwart over 8 naar het Van der Valk hotel in Barendrecht gereden. Het was de hoogste tijd om te douchen! Daarna genoten we van een uitgebreid diner. Het was kwart over elf geweest! We waren erg tevreden over het werk dat op de eerste dag al verzet was. klik hier voor het fotoverslag van de demontage van het orgel.

Dinsdag 26 juni 2007

Om kwart over 7 vertrokken we opnieuw naar de Pauluskerk. Volgens de afspraak zouden we om half 9 in het hotel  zijn om de orgelbouwers met de trein naar de Pauluskerk te brengen. We waren er echter al om 8 uur en “de mannen” zaten nog aan het ontbijt. We hebben toen maar een “laekker bakkie leut” meegedronken!  Aangekomen in de kerk moest er eerst nog wat materiaal via de lift naar beneden worden gedragen. Al de abstracten waren ondertussen losgemaakt. We gingen weer volop aan het werk. De loop/stemplank werd weggehaald, de windmotor en alle stroom losgekoppeld en het vlondertje met het hekwerk werd verwijderd. De lift was echt onmisbaar! En toen kon de steiger achter het orgel opgebouwd worden om de bovenkas te demonteren. De heren Driece en Hollaar kwamen ook even een kijkje bij het orgel nemen. Hun hulp en krachten kwamen goed van pas. Alle dagbedekking (met schijnwerpers erop plus een bende stof) werd naar beneden getild en de tussenschotten werden losgeschroefd. Toen kon de grote zijwand eruit gehaald worden. Wat was dat ding zwaar zeg! Alle krachten werden verenigd en na een aantal uren werken waren alle balken en tussenstukken weg. Gelukkig ging alles tot nu toe zonder ongelukken. De bovenkas lag uiteindelijk in stukken beneden in de kerk. Na deze grote klus konden de vrijwilligers weer naar huis. Wij bleven weer om nog wat voorwerk te verrichten voor de derde dag. De windladen werden alvast losgeschroefd en de abstracten van het rugwerk losgemaakt zodat het rugwerk de volgende dag in z’n geheel naar beneden kon worden getakeld. De registermechanieken van het hoofdwerk en rugwerk werden nog ‘even’ losgekoppeld, de balgen en windkanalen er uitgehaald. Zoals het echte orgelbouwers en organisten betaamd, konden we haast niet loskomen van het orgel! Tenslotte werd besloten om het gedeelte van het orgel wat nu nog stond, horizontaal op de lijmnaad door te zagen! Het was anders niet los te krijgen. En het gedeelte wat nu nog stond was te groot en te zwaar om in 1 keer naar beneden te brengen. Help, de zaag in het orgel! Maar dit gebeurde goed en hierna zetten we dan eindelijk een punt achter deze dag. Het was 20.30, hoog tijd om Rotterdam weer te verlaten en op Flakkee te gaan kijken…

Woensdag 27 juni 2007

Om kwart voor negen stonden we de volgende dag alweer in de Pauluskerk. De mannen van Steendam kwamen iets later maar dat kwam goed uit want er moesten nog wat onderdelen die gisteravond los waren gemaakt (balgen, veren, windkanalen, registermechaniek) naar beneden gebracht worden. Toen dat gebeurd was werd 1 lift voor het rugwerk geschoven en werd het rugwerk op de lift gezet. Toen het voorzichtig richting de grond zakte zetten we het op een karretje wat voor in de kerk werd gereden. Daarna was het middelste gedeelte van de kas aan de beurt, hier zat nog gewoon het wellenbord in! Maar het viel allemaal erg mee. Het tillen van zware materialen ging ons steeds gemakkelijk af! We zetten het op twee tafeltjes en daarna weer op de lift. Toen deze ook beneden op de kerkbanken lag hebben gunden we elkaar wel een hapje eten. Ik haalde voor de verandering een paar kroketten, die snel op waren! Toen was het laatste, onderste gedeelte van de kas aan de beurt. In dit gedeelte zaten de klavieren. De balg en de windlade van het borstwerk waren nog onaangeroerd gebleven. Ook het binnenwerk waar de abstracten aan vast zitten die naar de klavieren leiden namen we onder handen. Dit was verschrikkelijk zwaar. Maar met negen man wisten we deze klus te klaren. Toen dit gedeelte op twee liften stond waren er al heel wat krachten gebruikt. Ook de lift kreeg het zwaar te voorduren. Het gewicht van dit gedeelte bleek zelfs te hoog te zijn voor 2 liften, want 1 lift sloeg door! Dit was even schrikken! Maar met alle voorzichtigheid en beleid kwam het goed. Toen ook dit gedeelte op twee tafels in de kerk stond zag het er toch wel erg leeg uit boven op de orgelgalerij. De kerk daarentegen lag helemaal bezaaid met orgelonderdelen. Jarenlang stond daar een geweldige massa, nu was deze in dozen verdwenen. De steiger en de liften haalden we uit elkaar. Boven op de galerij veegden we de houtwol, de stof en onze koffiebekertjes aan. We konden om half 3 als naar huis! We waren voor de duidelijkheid dus een dagdeel eerder klaar dan gepland was! Morgen hoefden alle materialen alleen nog maar de kerk uit en de vrachtwagen in! Samen met de orgelbouwers legde ik nog een bezoekje af aan de Laurenskerk. Wat een grootsheid! We mochten helemaal bovenin het orgel kijken. Op flinke hoogte konden we heel wat interessants ontdekken!

Donderdag 28 juni 2007

Rond een uur of half 10 druppelden de vrijwilligers en de orgelbouwers binnen op de orgelgalerij. Om ongeveer 10 uur zou de vrachtwagen komen om het gedemonteerde orgel naar Roodeschool in Groningen te brengen. Maar deze moest eerst nog uit Den Haag zien te komen. Tijdens het wachten veegden we de zolder opnieuw aan en dronken wat koffie om wakker te worden. Toen besloten we, omdat het stralend weer was, de zware onderdelen van het orgel alvast buiten te zetten. Dit was een lastig karwei omdat we een trapje af moesten. Na heel wat krachten te hebben geleverd stond het rugwerk, de onderkas en bovenkas van het orgel buiten op de stoep voor de Pauluskerk. Toen maar weer even koffie! De vrachtwagen kwam rond half 12 in zicht. Helaas kon deze niet verder rijden, omdat een andere vrachtwagen de weg blokkeerde. Toen de vrachtwagen uiteindelijk in de Mauritsweg voor de Pauluskerk stond, bleek dat deze de stoep niet op kon draaien! Ternauwernood werd besloten alles aan de achterkant van de kerk in te laden. Daar ging de vrachtwagen weer…Ik reed mee om de chauffeur de weg te wijzen in het drukke centrum van Rotterdam. Ondertussen besteedden de andere mannen de tijd nuttig door de zware onderdelen achterin de kerk te sjouwen. De zij-ingang werd opengedaan en toen konden alle losse onderdelen buiten, achter de kerk worden gedragen. Toen de vrachtwagen eindelijk arriveerde werden allereerst de grote delen van het orgel ingeladen. De kisten en dozen met pijpen werden voorzichtig in een aanhanger getild. Een werknemer van “Borent” kwam de steiger en de liften weer ophalen. De vrachtwagen was inmiddels boordevol. Het hele orgel lag daarbinnen. Ik wierp een blik in de wagen en dacht: hoe moet dat allemaal weer goed komen? Het was allemaal zo gebeurd want;vele handen maken immers licht werk! Met z’n tienen sjouwden we wat we konden! Na 2 en half uur lag alles in de vrachtenwagen en aanhanger. Jan Blankers kwam kijken en zette nog een laatste bakkie. Ook haalde hij gebak, dat we op het lege balkon verorberden. Voor de allerlaatste keer wierp ik een blik op de lege plek, waar eens het orgel stond. Een raar idee dat binnen een kleine maand de gehele Pauluskerk ten gronde zal gaan… Toch voelde ik me voldaan, ik had veel geleerd. Rond een uur of 3 ging ieder zijns weegs, het was nog voor de file! De 3 vrijwilligers bleven nog om voor de kosterij de kerk aan te vegen. Veel dank aan alle helpers en, we kunnen terugzien op een zeer geslaagde week, we zien uit naar de volgende keer als de mensen van Steendam komen om het orgel in onze kerk in elkaar zetten!
klik hier voor het fotoverslag van de demontage van het orgel.

Namens de orgelcommissie,
SvdH
juli 2007